jump to navigation

Номи Ҳабибим (давоми, 9-10) 15 января, 2012

Posted by Shahodat in Наср.
trackback

                                     

                                               

9. Дайди шамол ғулуси

Мен уйга қайтаётган эдим. Яшил гиёҳлар остидаги қумлар қўйнига ғулу солиб, туйқус шамол эса бошлади. Буни даштликлар ”девона, дайди шамол“ дейишади. Бу телба шамол дафъатан  қаердан келгани, қай тарзда пайдо бўлганини билмай ақлинг шошади. Аслида савдойи шамол дашт қўйнида қизалоғини йўқотиб қўйгач, сўнг шамолга айланган бир муштипар, далли-девона она эмиш. Шамол, яъни она дашт қўйнида боласини тополмагач, водийларга кўчар, кейин излай-излай шаҳарлару қишлоқлар оралаб, сарсон-саргардон кезиниб, жигарбандини ахтарар экан. Тополмагач, қайтиб тоғ қўйнига сингиб ғойиб бўлар экан. Бироқ уни ўқтин-ўқтин дард тутар экан-у, шунда яна қизалоғини  қўмсаб, саросар кезина бошлар экан…

Онам сўзлаб берган эди… Оллоҳ ерга гиёҳлар ундириб, ўт-алафга жон бағш этибди. Бандалари қалбига эса Нур-зиё уруғини қадабди. Улар қалбида иймон ва эътиқод куртак ёзибди. Тўхтамас чархи дунё, фалак гардиши тинмай айлана бошлабди. Шаҳару қишлоқ оралаб вабо тарқалибди. Бир қишлоқда икки опа-сингил яшар эди. Кўз ўнгида  ҳожалари, яқинлари ва юртдошлари қирилиб кетаётганини кўриб, даҳшатга тушибди. Лекин улар умидсиз умидлардан умидвор бўлиб, қишлоқни  ташлаб, олисларга бош олиб кетмоқчи бўлишибди. Опасининг Толиб исмли ўғли, сингилнинг эса Карима исмли қизалоғи бор экан.

Улар барча  уйқу қучоғида ором олаётган бир маҳал қишлоқни тарк этишибди. Бояқиш опа-сингил вабодан қочиб, ҳали инсон оёғи етмаган дашту биёбон қўйнига бош олиб кетгиси бор эди. Йўл юриб, тоғ томон кўтарилишибди ва нафас ростлагани тўхташибди. Тўрва халтасидан егулик олиб, тамадди қилишибди. Кеч тушиб, атрофни зулмат қамрай бошлабди. Улар шу тоғ қўйнида бир-бирига елка тутиб, болаларини  иссиқ оғушига олган кўйи ухлаб қолишибди.

Эрталаб кўзини уйқудан очган сингил даҳшатдан ёқа ушлабди. Не кўз билан кўрсинки, опаси ўғли Толибни етаклаб кетаётган кўйи шундоқ қаршисида қизил тошга айланиб қолган эди.

Бояқиш сингил йиғлай-йиғлай қизини  қучиб қолаверибди. У қизалоғини кўтариб, тоғнинг пастида ястаниб ётган яйлов томон йўл олибди. Яйловда яшил бўтакўзлар ўзларини кўз-кўз қилиб кизалоқни қарши олибди. Шунда онаси бўтакўз териб, гулчамбар ясабди ва қизининг бошига қўндирибди. Бироқ не кўз билан кўрсинки, жигарбанди кўз ўнгида сўла бошлаётган эди. Ўлим унинг митти ёстиғига чангал солгани шайланиб турарди. Иситма ичида  ўт-олов бўлиб куяр экан, онасига нола қилибди:

– Онажон, ёниб кетяпман, чанқаб кетдим, сув беринг. Сув…– дер эди.

Она тўрхалтадан сувдонни олиб, ичига қарабди. Хайриятки, идиш тубида уч-тўрт қултум сув қолган эди. Онаси сувни унга ичирибди. Шу атрофдаги гужум дарахтига ҳалинчак қилиб, лаҳза сайин ҳарорати кўтарилаётган қизини суюб, аллалаб, елпиб тебратибди. Қизи ўт-олов ичида беомон ёнар экан, яна сув сўрабди. Аёл уни қучиб, пешонасидан ўпибди.

– Бироз сабр қил. Жоним-қизим, мен ҳозир сенга сув олиб келаман, – деганча сувдонни кўтариб, сув ахтариб кетибди.

Ҳалинчакда беозор ётган митти жонга Яратган Эгам мурувват кўрсатиб, уни саболари билан елпиб сийлабди. Ўн саккиз минг оламдан танланиб, ўн саккиз фаришта — ўн саккиз малойик Кариманинг қошига юборилибди. Бири  ўт-оловда ёнаётган митти жоннинг лабларига сув қуймиш, бири елпиб, оташ вужудини совутмиш, яна бири қувват бағишламиш, яна бири сўлғин юзига нур ато этмиш. Яна бири мушку анбар сочиб, дилидан қутқуни суғуриб олмиш, яна бири митти қалбига эзгулик уруғини сочмиш. Қайсидир бири оёқларига жон, яна қайсидир бири борлиғига нажот, яна қай бири тилига салот бермиш, яна бири авайлаб қучмиш, кўкларга кўтариб учмиш…

Онаси эса сув излаб ўзини тўрт томонга урар эди. Йўллар оёқлари тагига қўйилган тузоқ каби хатарнок туйилмоқда эди. Ёниқ ҳаёт тимсолини ўзида мужассам этган бир булоқ  қаршисига келиб тўхтабди. У сувдонни сувга тўлдириб, ўзи бир кафт ҳам сув ичмай, орқасига қайтибди. Дарахт ёнига етиб келибди. Қараса, ҳалинчак бўш, ичида қизи йўқ. Машаққат билан дашт қўйнида далли-девона кезиб тўлдирилган сувдон қўлидан сирғалиб тушиб, чил-чил синибди. Даҳшат ва ваҳшат ичида қолган онаизор  ўртаниб йиғлай бошлабди. Ақлдан озиб, саросар кезина бошлабди. Шу-шу, саҳро қўйнида қуюнга айланиб, қизини излашда давом этибди. Тополмагач, қуюн водийларга кўчибди.

Алалоқибат, ҳориб-толиб тоғ бағрида ўғлининг қўлидан тутган кўйи қотиб қолган  опасининг оёғига ўзини ташлаб, ҳўнг-ҳўнг йиғлаганча шамол тинчиб қолармиш. Бироқ ўқтин-ўқтин дарди тутган маҳал яна  қуюнга айланармиш.

Ҳозир ҳам туйқус қўзғалган қуюн фиғони кўкка ўрлаган кўйи тоғ бағри томон елиб,  кўздан ғойиб бўлиб кетмоқда эди.

10. Гулай  момо

Мен қўтанлардан олислаб кетган эканман… Анча йўл юриб, моллар қамаладиган  бостирма ёнига етиб келдим. Бостирма ичидан ҳийла катта тўқима саватни чолмага тўлдириб олган Малоҳат чиқиб келди:

– Мунча узоқ кетдинг? – сўради у.

– Ўзим ҳам олислаб кетганимни сезмай қолибман.

– Ҳа-а, – у қўлидаги саватни ерга қўйди ва қаддини ростлаган бўлди.

Ерга чўкиб, бироз ўтирдик. Кейин иккимиз саватни  икки боғичидан кўтариб, ошхона томон юрдик. Янгам  ошхонада бир таом пиширмоқда эди. Малоҳат ёниб турган оловга яна чолма ташлади.

– Ўғиз сутидан “қоғаноқ” пиширяпман, бир қоғаноққа сени тўйдирай. –  янгам қозондаги сутни  чўмич билан  шопирди.

– Боя туққан қўйнинг сутиданми?

– Ҳа, жонивор енгиллаб олди. Елини сутга тўлиб кетган экан. Қўзичоғи пича эмиб, қарамай қўйди. Сен кетгач, яна олтита қўй туғди.

– Зўр бўпти-ю!..

Ўчоқда олов  гурилламоқда эди. Ниҳоят қоғаноқ  пишди, идишларга солиб уй томон кетаётган эдик, олисда отлиққа кўзимиз тушди. Таомни ичкарига қўйиб, яна ташқари чиқдик. Бора-бора отлиқ деганимиз яққол кўзга ташлана борди.

– Ҳай, Гулай момоми? – нигоҳини қизига бурди янгам.

– Ҳа, шунга ўхшаяпти…– жавоб қайтарди Малоҳат.

Аслида амаким Чўпонобод қишлоғида яшайди. Қишлоқ номини ”Қора қишлоқ” ҳам дейишади. Бу ерда – отарда у чўпонлик қилади. Хуллас, Гулай момо қишлоқда Малоҳатларга девор-дармиён қўшни. Момонинг бир ўғли амакимга ўхшаб қўшни отарда чўпонлик қилади. Одатда амаким ёлғиз ўзи отарда қўй боқарди. Қўзилаш мавсумида иш тиғиз бўлгани учун янгам унга ёрдамлашгани кўчиб келган эди. Бу мавсумда қўл-қўлга тегмайди. Қўйларни соғиш керак, сутини пишириб, уютиш керак. Гулай момо ҳам қўшни отарга ўғлига ёрдам бергани келган. Зерикса амакимникига келиб-кетарди.

У отда эмас, эшак миниб келмоқда эди. Малоҳат иккимиз уни эшакдан пастга тушгани кўмаклашдик.

– Омонмисиз? Қани, хуш кўрдик…– момомга пешвоз чиқди янгам.

– Яхши юрибсизларми, болаларим? Мана, сизларни соғиниб келдим-да!

– Келиб жуда яхши қилибсиз.

Янгам меҳмонни уйга бошлади. Мен унинг хуржунини кўтариб, ортидан эргашдим. Малоҳат эшакни етаклаб, бостирмага кириб кетди.

Ичкарида момо биз билан бафуржа сўрашди. Хонтахта четида ўтирар экан, у  орқасига ёстиқ  тираган кўйи менга савол қотди:

– Танимайроқ турибман, кимди қизисан?

– Қодирбек аканинг…

– Э-э-э, билдим. Одилнинг акаси Қодирбектими?

– Ҳа.

– Яхши, яхши. Бурун болалигингда қишлоққа тез-тез келиб турар эдинг, эслайман.

– Шундай. Ўзингизам яхши юрибсизми?

– Ҳа, энди бир амаллаб юриппан болам, буяғи қаричилик…

Янгам  хонтахта устига дастурхон ёзди. Орқасидан Малоҳат чой олиб кирди. У чойни қайтариб, аввал меҳмонга, кейин бирин-кетин бизга узатди.

– Момо, чарчаб кетибсиз, йўл қийнаб қўйибди, – деди янгам.

– Ҳа, қаридим, болам. Аввал от минардим. От – от-да барибир, тез юради, манзилингга бир пасда обориб қўяди. Отдан бир йиқилдим, шу-шу минмай қўйдим. Сизларникига эшакда келдим, пича толиқдим.

– Толиққанингиз билиниб турибди.

– Ҳе, толиқиш нелигини билмасдим. Бу йўллар менга чўт эмасди. Ёшлигимда отардан қишлоққа пиёда кетардим. Энди қаридик, болам.

– Йўқ, – дедим мен кулиб, – ҳалиям бақувватсиз, йўқса нариги отардан бу отарга эшакда келиш осонмикан?

Момо кулди…

Чой ичиб бўлгач, янгам ва Малоҳат кеча сўйилган ширбоздан қўлбола кабоб пиширгани чиқиб кетишди. Даштликлар бу таомни суйиб ейишади. Ўғиз сутига обдон тўйган, йигирма-ўттиз кунлик қўзичоқни ширбоз дейилади. Гўшт аввал сувда пиширилади, сўнг совутиб қўйилади. Cовуган  ширбози гўшт оловда обдон қизиган ёғда жазиллатиб қовурилади. Мана шу ”қўлбола ширбози кабоб” бўлади…

Янгам катта товоқда ширбоз гўшти тўла таом олиб кирди. Таом юзига кўкатлар майда тўғралган, ёқимли ҳиди иштаҳаларни қитиқламоқда эди. Овқатланиб бўлгач, Малоҳат бўш товоқни кўтариб даҳлизга чиқиб кетди. Ортидан мен ҳам чиқдим. Гулай момо гапга чечан кампир эди, ичи гапга тўлиб кетган чоғи, муттасил гапирарди. Айни пайтда у набираси Қосим ҳақида гап очиб, уни мақтай кетди. Даҳлизда унинг гаплари бизга яққол эшитилиб турарди. Болалигимда ёз келгач, албатта амакимникига, Чўпонободга борар эдим. Эсимда, бир бола бўларди, ниҳоятда камгап, хаёлчан, шоиртабиат бўлганлиги учун Малоҳат иккимиз уни “сўлимбаҳор” дердик. Шуни эслаб, Малоҳатга қарата:

– Қосим ким эди, ҳалиги “сўлимбаҳор” эмасми? – деб сўрадим.

– Ҳа йўқ, – деди у бироз ўйланиб. – Сенга қандай эслатсам экан…

– Бўлди, бўлди, эсладим, – дедим. – Сувчи йигит.

– Топдинг! – деди Малоҳат хандон отиб.

– Секинроқ, – дедим Малоҳатни туртиб, – эшитиб қолса, энаси бошимизда нақ ёнғоқ чақади-я!

Биз кулишдик. Ўшанда Малоҳат иккимиз бўш бидонларни олиб, сувга отлангандик. Артизан уйимиздан узоқроқдалиги учун тўқима хуржунни эшакка ортиб, икки кўзига бидонларни жойладик. Сўнг иккимиз эшакка мингашиб, артизан томон жўнадик. Эшак зўрға қадам ташлар, биз тепаликка етиб қолгандик. Дафъатан иккимиз бир томонга оғиб, янтоққа қуладик. Малоҳатни билмадим-у, аммо менинг бўларим бўлган, баданимга санчилган тиканлар-ку, майли-я, белим зирқираб оғримоқда эди. Малоҳат эшакни бўралаб сўка кетди.

– Намунча, – дедим мен, – бечорани қарғайверма.

– Э, бечора бўлмай ўлсин, – деди у эшакка қўлларини нуқиб.

Эшакнинг қулоқлари динг, худди унинг койишини билгандай жимиб қолди. Сўнг қайта эшакка минишга журъат қилмасдан, уни етаклаганча йўлда давом этдик. Артизанга етай деб қолгандик, бир маҳал аллақандай жонивор инига кўзимиз тушди. Ин юмронқозиқники эди. Малоҳат инни кўрсатиб, “Сув қуямизми?” деб сўради. Рози бўлдим. Артизандан бидонларга сув тўлдирамиз деб бир челак олгандик. Малоҳат артизан ёнидаги симёғочга эшакни боғлагач, хуржундан челакни олиб сув билан тўлдирди. Шу атрофда Гулай момонинг ўғли деҳқончилик қилади. Қарасак, момонинг тўнғич набираси Қосим эгатлар оралаб, сув тараб юрган экан. Эгат бошида бир челакка кўзимиз тушди. Малоҳат ўшани олиб, менга узатди… Юмронқозиқ инига галма-гал сув қуя бошладик. Сувга беш қатнадик-ўн қатнадик юмронқозиқдан дарак йўқ. Кейин билдик – юмронқозиқ бошқа тарафдан йўл очиб, жуфтакни ростлаб улгурган экан.

– Бу жониворлар ўлгундай ювош, лекин ўтакетган шум бўлади. Ўлжасига айланмаслик учун бошқа томондан йўл очганини кўрмайсанми! – деди Малоҳатнинг завқи ошиб.

Ҳафсаламиз пир бўлганча бўш челакларни кўтариб, артизан олдига қайтдик.
Афтидан, Қосим йўқолган челагини излаб, куймаланарди.

– Сувчи йигит шимариб енгини…– деб гап бошлагандим, Малоҳат дарҳол давом эттирди:

– Сув олиб келар дарёдан ноз ила оҳ-ҳо, эҳ-ҳей.

Ҳафсаласи пир бўлиб турган Қосимнинг жаҳли чиқди.

– Ҳэ, энангни сенларни… сатил сенлардамиди?! Мен сенларга сувчи йигит бўлиб қолдимми ҳали?!

– Ҳай, ҳай, шайтонлама, ҳазиллашдик. – деди Малоҳат унинг шаштини пасайтирмоқ учун.

– Ҳазил қилган сенларни изларингни қириб қўяйинми?

– Ўзингни изингни қириб қўяман. Артизанни отанг қуриб қўйгани йўқ. Бу бутун қишлоқники, билдингми? – деди Малоҳат. – Ма, ол сатилингни! – у челакни Қосимнинг оёғи остига улоқтирди.

– Сен нега менга сатил отасан, ҳэй?

– Ўзинг нега бақирасан?

Даҳанаки жанг бошланиб кетди. Малоҳат жаврай-жаврай бидонларга сув тўлдирди. Икковлашиб хуржунни эшакка ортдик. Сўнг бидонларни жойлаб, иззатимиз борида жуфтакни ростладик. Шу-шу, Қосимни кўрсак, сувчи йигит, дейдиган бўлганмиз.

Даҳлизда иккимиз шу воқеани эслаб, хўп кулишдик. Малоҳат иккимиз даҳлизга тўшалган гулли кийгиз устида ўтирган кўйи бироз жим қолдик. Кўпдан унут бўлган болалик хотиралари яна борлиғимизга қайтаётганди. Бу унут бўлган туйғу аввал бизни силаб, ўзига чорламоқда эди. Қалб қатидаги саҳифалар очилиб, шу тобда унга битилган битиклар яна қайта ўқилаётгандек.

– Марғу, – деди у, – эслайсанми, касраткидан ўлгундай қўрқардинг. – Мен уни маъқулладим.

Бир пайтлар карраклар тубидан сақич тўплар эдик, ўшанда иккимиз аразлашиб қолгандик. Мен айри, сен айри қўлларимизда биттадан теша, сақич тўплай бошладик. Каррак тубидан калтакесак пайдо бўлгач, югуриб ёнимга келдинг-да, мени қучоқлаб олдинг.

– Ҳа, – дедим мен ширин хотирлаб, – аразлашганимиз ҳам эсимдан чиқиб кетувди.

Дашт қўйнида япроқлари тиканли ўсимлик ўсади. Уни даштликлар “каррак” дейишади. Биз карракни ер остидан теша билан ковлаб олардик. Танасининг пастки қисмида оппоқ шилимшиғи бор, биз ана шу шилимшиқларни йиғардик. Сўнг чайнаб, эрмак қилиб юрардик.

– Сен, – дедим Малоҳатга қарата, – сақич йиғишга уста эдинг.

– Чунки сен карракларни ажрата олмасдинг. Сақич фақат урғочиси поясида бўлишини билмасдинг.

– Ҳа, шундай, – дедим.

– Эркак карракда шилимшиқ сақич бўлмаслигини кейин билиб қолгандинг.

Эшик очилиб, янгам чиқиб келди.

— Ҳай, нима қиляпсизлар қуруқ кийгиз устида? Якандозни солиб ўтирсанглар-чи.

Биз индамадик.

(давоми бор)

Комментарии»

No comments yet — be the first.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: